Gezenderde Brandts vleermuis (Myotis brandtii) nabij Denekamp
Op 16 augustus werden op een kamp van de Jeugdbond voor Natuur- en Milieustudie twee vrouwtjes brandts vleermuis gevangen. Dit gebeurde tijdens een mistnet vangavond. Ook werd een mannetje gewone grootoorvleermuis (Plecotus auritus) gevangen.
De vangst van de twee brandts vleermuizen in deze omgeving is zeer uitzonderlijk. Nog nooit eerder was er een brandts vleermuis in Overijssel waargenomen. Ook was tot op heden geen voortplanting in Nederland aangetoond.
Brandts vleermuis?
Aangezien de determinatie van de brandts vleermuis een verhaal apart is heb ik de determinatie kenmerken op een aparte pagina geplaatst. Klik hier om deze pagina te bezoeken.
Voortplanting
Naast het feit dat we brandts vleermuizen gevangen hadden was het extra heuglijk toen we zagen dat het twee vrouwtjes betroffen. Een van de dieren had erg grote tepels, het normale haar om de tepels was afwezig, er zat enkel donshaar. De conclusie dat het hierbij om een wijfje ging dat afgelopen seizoen gezoogd had was dan ook snel gemaakt!
Gezenderd
Aangezien het om zoŽn zeldzame waarneming ging, is besloten om een van de twee brandts vleermuizen van een zender te voorzien. Hierdoor is het mogelijk het landschapsgebruik en de verblijfplaats(en) te vinden. De zender is met speciale huidlijm op de rug, tussen de haren, op de huid geplakt. Deze zender van het merk Holohil had een gewicht van 0,57 gram.Na het zwaarste wijfje van de zender voorzien te hebben, is zij direct losgelaten. Het dier is niet direct gevolgd, we hadden namelijk nog geen antenne.
2 Dagen geen signaal
Na op vrijdag een antenne gehaald te hebben, zijn we de gehele omgeving van de vanglocatie afgereden. Ook op zaterdag is er gedurende enkele uren gezocht. Op een gegeven moment had ik het idee dat het wel eens aan de antenne kon liggen. Na een zender provisorisch "aan"-gezet te hebben bleek het signaal erg zacht. Om deze reden besloot ik direct een andere antenne te halen.
Verblijfplaats
Nieuwe antenne...nieuwe hoop.En terecht! Toen ik op zaterdag avond richting de vangplek reed had ik onderweg al het signaal te pakken! Ze bleek in een dode larix te zitten in het bos bij landgoed Singraven. Tijdens het uitvliegen ben ik onder deze larix gaan liggen, waarbij ik hoopte meerdere uitvliegen dieren te zien. Helaas, waarschijnlijk was ze alleen. Ik heb geen dier zien uitvliegen echter gaf het radio-signaal van de zender aan dat ze uitgevlogen was.
De gezenderde brandts vleermuis hangend in koeienstal. Als je goed kijkt zie je spinrag aan de antenne van de zender!
1e Nacht volgen (18 augustus)
Dan maar volgen en het landschapsgebruik in kaart brengen... Ze vloog om 22:00 uit haar verblijfplaats. De larix waarin ze verbleef staat in een gemengd bos net ten westen van Denekamp. Direct na het uitvliegen heeft ze ongeveer een half uur in dit bos gejaagd. Daarna is ze doorgevlogen naar een koeienstal zoŽn 1,5 km ten noorden van haar verblijfplaats. Hier heeft ze 45 minuten in de stal gefoerageerd maar regelmatig ook stil gehangen. Rond half 12 besloot ze verder op in een bosje te gaan jagen. Hier heeft ze een kwartier gejaagd. Vervolgens vloog ze verder, ik besloot naar huis te gaan. Ik was te moe van twee volle dagen zoeken met een kapotte antenne.
2e Nacht volgen (19 augustus)
Gelukkig kreeg ik deze avond hulp van Daniel Tuitert. Bij aankomst bij de boom bleek er een zendpiraat in de omgeving op onze frequentie actief! Hierdoor krijg je een luide piep op de ontvanger en is het signaal van de zender niet meer hoorbaar. Nadat de zendpiraat gestopt was, om half 10, bleek onze brandts al te vliegen! We weten dus niet of ze die dag weer in dezelfde boom verbleef.We hebben haar de gehele nacht gevolgd. Ik wil jullie dan ook niet vermoeien met een opsomming van locaties die ze bezocht. De exacte locaties en tijden zijn te vinden in de bijlages. Toch wil ik twee speciale habitats benoemen.
Koeienstal
Tijdens beide avonden heeft ze in een koeienstal ten noorden van Denekamp gejaagd. Het betrof een stal met kalveren op stro en een stier op roosters. De stal heeft een vrij laag plafond (±2 meter hoog) dat bestaat uit balken met daarop planken. Tijdens de tweede nacht hebben we haar in de stal zien jagen en hangen! In totaal heeft ze ruim twee uur gejaagd. Dit jachtgedrag deed mij erg aan de ingekorven vleermuis (Myotis ermaginatus) in Limburg denken!
Naaldbos
Ook opvallend is dat ze gedurende twee en een half uur in naald- of gemengdbos jaagde. Tijdens de foerageer momenten in het gemengdbos is natuurlijk niet duidelijk of ze hier in gedeeltes met naaldbos jaagde. Echter waren in veel gevallen het aantal naaldbomen veel groter dan het aantal loofbomen. Aannemelijk is dan ook dat ze hier in naaldbos joeg! Ook dit jachtgedrag is reeds bekend, maar dan van franjestaarten (Myotis nattererii) nabij Ommen.
Verblijfplaats 2
Na haar de gehele tweede nacht gevolgd te hebben vloog ze rond 5 uur naar een smalle strook gemengd bos ten westen van de N-weg richting Ootmarsum. Vrijwel direct was het signaal constant, waarna ik opzoek gegaan ben naar het dier. Ze bleek dit maal in een oude Robinia te zitten! Deze Robinia bezit geen gaten, echter hangt het schors over de gehele lengte los.
Conclusies
Het zenderen van dit vrouwtje heeft ons veel informatie over het jachtgedrag van deze brandts vleermuis opgeleverd. Ze bezit een homerange van zoŽn 4 kilometer en jaagt in stallen, loof- en naaldbos. Een grote groep vrouwtjes hebben we niet gevonden. Gezien de tijd van het jaar is dit niet geheel verwonderlijk. In de kraamperiode (rond juni) zijn vrouwtjes veel vaker in grote groepen bij elkaar dan in de nazomer.Gezien het feit dat het dier vrij dikke tepels bezit met donsharen er omheen is duidelijk dat ze de afgelopen zomer gezoogd heeft. Er vindt dus voortplanting in Nederland plaats! We hebben twee exemplaren gevangen, naar verwachting zitten er dan ook veel meer dieren. Het is zeer aannemelijk dat er in Nederland al gedurende 10 jaar (criterium voor de Rode lijst) voortplanting plaats vindt, het is dus zaak de brandts vleermuis, ook in de nieuwe, rode lijst op te nemen!
Aanbevelingen
- Het zou zeer zinvol zijn om volgend jaar, gedurende de kraamperiode, nogmaals een dier te zenderen.
- De brandts vleermuis dient in de nieuwe rode lijst opgenomen te worden.
- Bij planologische ingrepen, in de omgeving van Denekamp, dient rekening gehouden te worden met de brandts vleermuis.
Dankwoord
Kees van Bochove, Merijn Volkers, Jos Volkers en de andere excursie deelnemers worden bedankt voor het meehelpen tijdens de vangavond!Daniel Tuitert wordt bedankt voor helpen volgen gedurende de tweede avond!
De bechsteinswerkgroep van Ommen wordt bedankt voor het uitlenen van de kapotte antenne!